Stress is een verzamelnaam voor alle factoren die je uit balans halen. Verder is stress een subjectieve ervaring. Wat voor de ene stressvol is, kan op de andere geen enkele indruk maken.

 

De ervaring van stress heef een relatie met de belastbaarheid van de persoon en dit is altijd persoonlijk. Verder wordt er ook een onderscheid gemaakt tussen gezonde en ongezonde stress, ook wel bekend als positieve en  negatieve stress. Twee begrippen, die weinig concreet gedefinieerd zijn.

 

Stress is een prikkel, die kan leiden tot verhoging van de belastbaarheid en is dus functioneel.

Het probleem ontstaat als er geen controle meer is. Veel kan geleerd worden van de onderzoeksbevindingen van Csikszentmihalyi, de Amerikaans-Poolse psycholoog, die de term ‘flow’ introduceerde. Dit is een staat, die je kunt bereiken als je geconcentreerd een bezigheid uitvoert, die aan de volgende drie voorwaarden voldoet.

1. Maximale uitdaging

2. Net onder controle

3. Constant feedback van succes

 

In een dergelijke situatie raak je gevoel voor tijd kwijt en lijkt alles te lukken. Als men deze voorwaarden analyseert dan ziet men bij nummer 1, maximale uitdaging, dat er sprake moet zijn van stress, anders is het geen uitdaging. Omdat het net onder controle is, blijft frustratie en angst uit. Als dingen dan ook nog lijken te lukken, is er zelfs een vorm van beloning van de inspanning. Deze combinatie zouden we positieve stress willen noemen. Dat hoeft niet direct gepaard te gaan met een positieve emotie. Tijdens het hardlopen kan men een maximale uitdaging ervaren die net onder controle is, maar waarbij elke landing raak is en de cadans lijkt te kloppen. Het hardlopen kan dan nog steeds zwaar zijn, maar de feedback geeft aan dat het goed gaat. Hetzelfde geldt voor het spelen van een moeilijk stuk. Elke noot moet niet alleen toontechnisch raak zijn, maar ook ritmisch goed vallen. Zodra dat mislukt, vervalt punt 3, namelijk feedback van succes. Proberen te herstellen is dan het enige wat erover blijft en als dat lukt, dan is het goed. Als het niet lukt, dan komt punt 2 in het geding, aangezien de controle verloren raakt. Men ervaart dan negatieve stress. Deze twee voorbeelden demonstreren dat stress op zich geen probleem hoef te zijn, als er controle is. 

 

Samengevat levert dat de volgende punten op:

• geen uitdaging vormt, levert geen stress en ook geen prikkel op

• gaat tot aan de grens, is zeker belastend, geef een prikkel tot groei, wordt vaak niet ervaren als stress en zou gezonde of positieve stress genoemd kunnen worden

• die over de grens gaan wordt duidelijk ervaren als stress en wordt ook wel gezonde of negatieve stress genoemd.

 

De crux van het verhaal ligt in het hebben of het verliezen van (de perceptie van) controle.